De Circulaire #253: de halve editie 🌗

Hallo!

Ik was bij een theatervoorstelling en die vond ik zo tof dat ik dacht: die recensie kan ook wel een compleet artikel worden. Verder: reclame voor activiteiten van mezelf, een boel linkjes om op te klikken en drie met veel zorg uitgekozen gifjes.

Veel plezier met deze Circulaire !

De kracht van een half verhaal

URLAND is een van mijn favoriete Nederlandse theatergroepen. Ze maken performances die de grenzen opzoeken van wat theater is, of zou kunnen zijn. Twee jaar geleden maakten ze een voorstelling die was geschreven met ChatGPT en waarin hun stemmen werden ‘gespeeld’ door een text-to-speech model. Ook experimenteren ze met het plaatsgebaseerd afspelen van audio in hun stukken. Door bijvoorbeeld trackers in de kleding te dragen en op basis daarvan geluidseffecten af te spelen die corresponderen met de positie van de spelers op het podium. Ze schuwen het gebruik van techniek dus niet, en blijven zoeken naar nieuwe manieren om theater te maken.

Het laatste resultaat van die zoektocht is Before the Story Starts , een solo van Thomas Dudkiewicz. Hij staat in een zaal op het podium, met als enige aankleding zo’n 12 audiospeakers die verspreid op het podium staan. Ze worden gebruikt om heel precies geluidseffecten af te spelen: als je Thomas ziet uitbeelden dat hij een kopje thee inschenkt hoor je de geluiden dus ook precies op die plek. Een van de meer dan 400 cues die sound designer Tomas Loos achter de schermen op het juiste moment start.

Maar de speakers zijn ook essentieel om het verhaal te vertellen. Een verhaal zonder traditioneel plot. Het plot is namelijk: wat is een verhaal eigenlijk? Want voordat iemand een verhaal vertelt is alles nog mogelijk. Maar als je begint te vertellen weet je als verteller wat er gaat gebeuren, terwijl het publiek dat nog niet weet.

Dat gegeven krijgt vorm in een verhaal dat bestaat uit ogenschijnlijk willekeurig aan elkaar geplakte scènes. Telkens als Thomas (die in de show ook zo heet) door een ‘deur’ op het podium loopt (er is dus geen decor, alleen de audioboxen, dit is allemaal suggestie) komt hij in een nieuwe ruimte met dito verlichting en audiobeeld (muziek, stemeffecten, etc.). Daar begint dan een nieuwe scène.

De truc van de show is dat Thomas maar de helft van de dialogen uitspreekt bij elke nieuwe scène. Je mist dus de helft van het verhaal. Op een later moment komt dezelfde scène nog eens langs en dan speelt Thomas de andere helft terwijl je de eerdere dialoog ook hoort, als een soort echo van de eerdere scène. Door de positionering van de speakers in de ruimte werkt dat vlekkeloos. Elke scène komt dus twee keer langs. Maar omdat je dus maar de helft ziet voel je automatisch een grote behoefte om die andere helft ook te horen. Dat gebeurt uiteindelijk ook, maar niet per se in volgorde, want het verhaal is ook grotendeels non-lineair. Het is dus aan jou als bezoeker om zelf alle stukjes aan elkaar te plakken.

Spelen met verhalen

Dat een verhaal dat op non-lineaire wijze wordt verteld in het hoofd van een toehoorder tóch een coherent verhaal vind ik als maker mateloos interessant. Wat een bevrijding: je hoeft je dus niet te houden aan de regels van lineariteit. Je kunt spelen met vertelvormen. En ik denk dat het de bezoeker ook meer plezier geeft in het ervaren van het werk, door zelf verbanden te leggen en het verhaal in te kleuren.

URLAND is natuurlijk niet de eerste die dit doet. Ze noemen zelf inspiratiebronnen zoals Being John Malkovich (script van Charlie Kaufman) en The Hitchhiker’s Guide To The Galaxy (Douglas Adams).

Een inspiratiebron die niet werd genoemd door URLAND, maar waar ik wel aan moest denken is Duck Amuck , een Looney Tunes tekenfilm uit 1953. Niemand bleek de cartoon te kennen toen ik ‘m dropte bij de borrel na afloop. Hij is geregisseerd door de legendarische Chuck Jones en in 1994 door 1.000 critici en collega-animatoren op nummer 2 gezet in een top 50 van de beste cartoons aller tijden.

In Duck Amuck ( hier kunt u ‘m helemaal zien ) speelt Daffy Duck de hoofdrol in een op het eerste gezicht reguliere tekenfilm. Maar tijdens het verhaal blijkt dat langzaam de spelregels van de tekenfilm worden aangepast. Daffy Duck moet in steeds vreemdere decors meespelen en maffere dingen ondergaan. Hij wordt weggegumd. Het vliegtuig waarin hij vliegt verdwijnt opeens. Zelfs de kaders van de tekenfilm vallen in elkaar. Ondertussen doorbreekt hij de vierde wand en richt zich rechtstreeks tot de animator die hem blijkbaar dwarszit (wie dat is mag u zelf gaan ontdekken).

Feitelijk is dat dus wat er in Before the Story Starts ook gebeurt: een dialoog met de schrijver die het verhaal schrijft dat hij aan het spelen is. De zoektocht naar het begin van het verhaal is het verhaal zelf geworden.

Before the Story Starts is tot eind oktober nog in een stuk of twintig theaters te zien .

Agenda

Waar u uw hoofdredacteur binnenkort kunt vinden.

• Bakkus , de verhalenverslinder , de AI-verhalenmachine voor kinderen (5+) die ik maakte voor het Cinekidfestival, gaat op tournee. Tussen 10 en 17 oktober kunt u verhalen maken in de Schuur in Haarlem . En tussen 18 en 22 oktober kan dat bij LantarenVenster in Rotterdam .

• Aanstaande vrijdag 2 oktober speel ik met mijn band Moon Pilot in de Vondelbunker in Amsterdam. We spelen iets tussen The Cure en Portishead met de sfeer van Twin Peaks. Behalve ons krijgt u ook nog shows van Mowing Flowers en Rockpaleis Mazzeltov. Entree is gratis, deuren gaan open om 20.00 .

• EGG, het eivormige interactieve kunstwerk waar ik aan meewerk , is nog steeds te zien in Vlissingen. Deze week verhuist het binnen Vlissingen naar een nieuwe locatie. Op 1 oktober ben ik zelf ook bij de tweede opening in Oost-Souburg .

De beste linkjes

• Ik zag tot mijn afgrijzen dat ik nog niet de laatste video van Bobby Fingers in deze nieuwsbrief had gezet. Bij deze: wie heeft er gepoept in het bed van Johnny Depp ?

• Gedachtenexperimentje: wat als je elke keer dat je TikTok gebruikt een bonnetje zou krijgen dat net zo lang is als wat je net hebt gekeken ?

• YouTuber Ann Reardon maakte een recept van iemand die claimt dat hij Coca-Cola heeft nagemaakt. Ze maakt het na, legt uit of de ingrediënten wel veilig zijn en test of mensen het verschil proeven .

• En YouTuber Chris Spargo ging vliegen met een fiets .

• Waar halen grote bedrijven toch al die computers vandaan om op grote schaal websites te scrapen om AI-modellen mee te trainen? Misschien is het wel uw televisie .

• Zweden heeft de naam dat het een sociaaldemocratische heilstaat is. Maar scholen mogen er winst maken. Hoe zit dat? En moet dat beeld worden bijgesteld? Afzwaaiend Scandinavië-correspondent Jeroen Visser van de Volkskrant zocht het uit . ( archieflinkje )

• Meta/Facebook heeft een gluurbril waarmee je mensen kan filmen zonder dat ze het doorhebben. Dan zullen medewerkers van Meta het vast niet erg vinden als je ze filmt met zo’n bril op. Toch?

• Schrijver Thomas Heerma van Voss heeft wel een mening over mensen zoals Alexander Klöpping die zeggen dat AI proza beter zou maken .

• Er zijn mensen die al hun spaargeld overmaken aan criminelen, omdat die ze wijs hebben gemaakt dat ze het met veel rendement gaan beleggen. Podcast NRC Vandaag legt uit hoe die criminelen dat voor elkaar krijgen .

• Even nostalgisch zwijmelen voor millennials: Intertoys heeft een aantal van haar oude speelboeken online gezet . (via Wendy )

• Trouwe lezer Bennie stuurde een toekomstvoorspelling uit het Duitsland van de jaren zeventig door: iedereen een polstelevisie .

• Leuk tijdverdrijf: een website die honderdduizenden trailers van films afspeelt . (via B3ta )

• Only in Japan : betaal 300 yen extra bij je hotel en je krijgt een extra bed en pyjama voor je knuffel .

• Na alle Flight Simulators is er nu eindelijk ook een In-Flight Simulator . Net zo saai als je denkt .

De beste gifjes

Mijn geliefde Chef Kattengifjes was afgelopen weekend jarig. In het kader daarvan had ik pannenkoeken gebakken waarvan ze er nét iets te veel at. Gelukkig kon ze toch nog gifjes voor me vinden!

Zo sta ik elke maandagavond de statistieken te refreshen om te kijken of u de nieuwste Circulaire wel leest.

En deze brave jongen doet zo z’n best, maar z’n baasje ziet het niet.

En zo wordt mijn nieuwsbrief elke twee weken stiekem nabesproken.

En dat was het!

Maandag 12 oktober om 20.00 zit er weer een nieuwe Circulaire in uw mailbox.

Tot dan!